Блогот на Богдан. Нено Богдан!

мој мејл: blogatash@yahoo.com

♦ PEAЛHИ ЛИKOBИ

leave a comment »

Обично сме склони да тврдиме дека некои луѓе имаат „бујна фантазија“ и дека нема што не може да биде измислено, ама доста често во секоја приказна колку и да делува таа неверојатно, има по некое зрно вистина кое доаѓа токму од фактот што било приказната, било некои од ликовите во неа биле реални. Вампири како што приказните ги опишуваат никогаш не постоеле, ама реални луѓе кои многу наликувале по карактерот и навиките на вампири имало. Исто така, Атлантида никогаш не постоела во формата што ја опишал Платон, ама нешто многу слично на неа сепак егзистирало, додека Итар Пејо и Марко Крале иако се ликови од нашите народни приказни, сепак се чини дека се инспирирани од реални луѓе од нашата историја.

1. Вампир или вампирка: тврдењето дека некогаш во Романија живеел еден гроф кој се викал Влад Цепеш и кој пиел човечка крв е сосема точно, со неколку мали забелешки. Имено, не бил во Романија, туку во Унгарија, не станува збор за гроф туку за грофица, и името на тој вампир што не бил вампир туку вампирка не е Владимир туку е Ержебет.

Вистинскиот Влад Цепеш (со прекар Дракула т.е „син на Змејот“ при што „Змеј“ бил прекарот на неговиот татко, според витешкиот ред во кој членувал) бил многу брутален и суров воин (и со војводска, а не со грофовска титула), кој своите непријатели откако ќе ги победел во битка имал обичај да ги набива на кол, а и за многу кривични дела на неговите поданици редовно изрекувал драконски казни (зборот „драконски“ пак доаѓа од старогрчкиот државник Дракон), ама тоа е сѐ. Не пиел крв, не каснувал девици, не спиел во мртовечки ковчег и сигурно не се плашел од лук. Баш напротив, ако се знае составот на типичната балканска и средноевропска кујна од таа епоха (пред откривањето на Америка од која се донесени доматите, пиперките, компирите, гравот и пченката), сигурно тој секојдневно јадел лук.

Двеста години по него сепак, живеела унгарската грофица Ержебет Батори (унгарска варијанта на името Елизабета) која поради еден куп причини, почнала да се интересира за окултизам, и тој нејзин интерес во комбинација со големото богатство и моќ што го имала како член на едно од најугледните унгарски аристократски фамилии, ја одвела во некои сосема морбидни застранувања.

Да не пишувам само зборови, зборови и зборови, еве еден линк до документарец на јутјуб каде убаво е раскажана нејзината крвава приказна. Се зборувало дека преку 600 млади девојки тајно киднапирале нејзините соработници и дека таа редовно се капела во свежата крв на тие заклани девојки со намера да ја зачува сопствената младост и убавина преку окултистички ритуали кои вклучувале жртвување на што е можно помлади луѓе. Изгледајте го документарецот, кој е заснован врз многу повеќе историски факти, отколку што се приказните за романскиот Дракула, кој воопшто не бил никаков вампир.

Многу интересно е што се смета дека сите гласини за вампирлакот на романскиот аристократ Влад Цепеш ги пуштил во тогашната јавност токму унгарскиот крал (од политички причини) а два века подоцна, токму една унгарска благородничка (инаку роднина со кралското семејство на Унгарија) станала вистинската вампирка, ама нејзините современици не само што не ја споменувале многу-многу во тој контекст, туку за нејзините грозоморни злодела не била ни егзекутирана, туку само затворена во една соба каде била и редовно хранета, па цели четири години поминале дури да почине.

Романците пак, во раните години на нивната независност го кренале првин Влад Цепеш до ниво на национален херој оти тој бил еден од најуспешните бранители на нивната татковина од напирот на Турците, ама подоцна сфаќајќи дека повеќе пари ќе ќарат од туристите од Запад ако го ребрендираат како крволочен вампир, ја баталиле сосема приказната за неговото јунаштво и денеска дури и самите Романци го сметаат за негативен лик од историјата им.

Така да, оние туристички агенции што нудат посета на замокот на Дракула во Трансилванија – нудат чиста лага и бесрамен фалсификат, оти не само што тој замок нема врска со Влад Цепеш туку и тој човек нема врска со вампирите. Имено, замокот Бран, бил обична запуштена тврдина која во минатиот век романскиот крал ја реновирал од темели и ја претворил во своја викендичка, а само поради архаичниот стил во кој кралот решил да ја уреди, подоцна на комунистичките власти им се чинело како соодветна за нејзино ребрендирање во „вампирски замок“. Во таа палата значи, не само што Дракула никогаш не престојувал, ами и самиот гроф Дракула (кој не бил гроф, туку војвода) не бил никаков вампир.

Кога сме веќе кај морбидниве работи, тука може да се каже и дека за ликот на докторот Франкенштајн од истоимениот роман (доктор што од делови на мртви тела создал чудовиште кое потоа се свртело против него) инспирација бил најверојатно анатомот Јохан Дипел, кој што се родил во германскиот замок со името Франкенштајн. Арно ама тој човек само бил ексцентричен научник, и поради тоа што времето во кое живеел не гледало со симпатии кон неговите (или било чии) медицински експерименти, околу неговиот лик се создал морбиден имиџ, кој подоцна се зацементирал за век и векови со успехот на романот „Франкенштајн“.

2. Никој не сака лоши вести: пред неколку векови во Шкотска живеел еден морнар кој се викал Александер Селкирк, кој во една пригода се качил на брод и тргнал на прекуокеанско патување. Арно ама, тој многу брзо по испловувањето почнал да забележува дека бродот е со многу слаба конструкција и дека при првата посилна бура сигурно ќе потоне. Тој ги предупредил неколку пати за опасноста другите морнари, но тие не сакале да го сослушаат, сметајќи дека на бродот на кој пловат ништо не му фали. Толку многу почнал да им станува досаден Селкирк со своите постојани предупредувања, што во еден миг решиле да го остават на првиот пуст остров на кој ќе наидат, што и го сториле. Тој на островот останал неколку години додека не бил спасен од друг британски брод што случајно поминал низ тие води, по што се вратил во родната Шкотска каде дознал дека бродот од кој бил симнат – навистина и потонал и дека скоро сите негови морнари загинале при првата поголема бура.

За својот престој на пустиот остров тој напишал и книга од која подоцна црпел инспирација за романот „Робинзон Крусо” и авторот Дениел Дефо, кој сепак многу од неинтересните факти променил (островот реално бил во Пацификот, ама во романот е сместен во топлото Карипско Море) а додал и други ликови, првенствено другарот на Робинзон, црнецот Фрајдеј (т.е. Петко во македонскиот превод на романот) кои во реалната приказна на Селкирк ги немало.

Од романот не може ништо корисно да се научи, ниту пак некоја метафизичка или философска поука да се извлече. Тоа е чиста авантура, занимација, белетристика за поминување на слободното време. Арно ама, од приказната на Селкирк, може да се извлече поука. А тоа е дека луѓето не само што не ги слушаат предупредувањата за престојната опасност, ами дури и ги казнуваат „кучињата што среде ноќ ќе залајат“. Иако тие кучиња ги повикуваат газдите им да се разбудат пред крадецот да им влезе в куќи, сепак  често газдите фрлаат со камења по нив, само затоа што ги мрзи да станат и да видат зошто Шарко лае.

Некако така може да се гледа и на биографијата на „вистинскиот Џејмс Бонд“ т.е. на германскиот шпион Душко Попов (не е нашинец, ниту Бугарин, туку е од Војводина) кој во 1941та добил задача од германската тајна служба да замине во САД и да ги проучи американските одбранбени инсталации во Перл Харбур на Хаваите, со цел тие информации подоцна Германија да ѝ ги пренесе на Јапонија, која што планирала токму таму да ги нападне САД. Свесен дека со тоа што го пратиле да ја проучи баш таа поморска база, де факто му кажале Германците каде сакаат Јапонците да ги нападнат Американците, Попов веднаш по пристигнувањето во САД се обидел таа информација да им ја продаде на американските безбедносни служби, но тие водени од принципот “ти ли бе нас ќе ни кажуваш, ние сме професионалци?” не го ни сослушале.

Па така, Американците биле сосема изненадени и претрпеле огромни загуби кога неколку месеци подоцна Јапонците навистина ги нападнале американските воени бродови закотвени во базата во Перл Харбур на Хаваите. Да не должам, неговиот карактер и стил на живот и работа му биле подоцна инспирација на писателот Иан Флеминг за креирањето на ликот на британскиот таен агент Џејмс Бонд, а повеќе информации за Душко Попов има во документарецов на јутјуб.

Впрочем, од ерата на Втората светска војна, доаѓа и реалната инспирација за сите акциони херои од холивудските филмови, од Рамбо до Чак Норис, препознатливи по тоа што влетуваат во опасни ситуации и со сплет на неверојатни командоски вештини прават пуздер околу себе. Таков реален лик, со крајно неверојатна ама сосема вистинита и сосема спектакуларна биографија бил германскиот командос Ото Скорцени, кој освен што ги замислил и предводел некои до најлудите потфати на специјални единици во историјата воопшто, по војната откако бил затворен, на спектакуларен начин побегнал од затворот и населувајќи се во Шпанија каде ги обучувал и нивните командоси, доживеал длабока старост.

Се разбира, до крајот на животот останал убеден нацист, ама поради неговата корисност за Западот во обучувањето на диверзантски и герилски одреди кои би се бореле во текот на Студаната војна против комунистичките герилиски сили, бил амнестиран во Германија и слободно можел да се шета низ светот без грижа. Каков Чак Норис, какви бакрачи, Ото Скорцени бил правиот, вистинскиот, реалниот ултра-екстра-супер- специјалец. Еве еден документарец и за неговиот живот од јутјуб.

3. Каде е Атлантида: прв пат како термин Атлантида влегува во историјата благодарение на грчкиот философ Платон, кој во неговите дела ја споменал како пример,  како метафора за тоа дека една сила може ненадејно да пропадне баш во моментот кога ќе го достигне својот зенит. Не се знае дали и самиот Платон навистина знаел за некоја дамнешна исчезната цивилизација, или пак само ја измислил како метафора (бидејќи во ниту еден друг текст од тоа време не се споменува ништо за неа) ама според она што археолозите го знаат, се чини дека цивилизацијата на островот кој денеска се вика Санторини (во Егејското Море) која исчезнала неколку векови пред Платон да се роди, и која сигурно оставила некакви траги во фолклорот на старите Грци, била реалната Атлантида.

Таа цивилизација била навистина многу развиена за нејзиното време, и сите елементи од митот што го раскажал Платон во антиката и од она што археолозите го откриваат денеска за неа, се совпаѓаат. Имено, станувало збор за остров со силни трговски врски со околината, со доста префинет урбан живот, но сѐ пропаднало во една ноќ „на оган и вода“ кога по ерупцијата на вулканот врз кој се наоѓал островот на „Атлантидците“ нивниот град потонал во длабочините на морето. Еве и за потрагата по Атлантида еден убав документарец од јутјуб, а патем на таа тема има и многу други документарци на јутјуб, но сите со истиот заклучок – дека Атлантида била всушност на денешниот остров Санторини, кој е сѐ што останало по ерупцијата од некогаш многу поголемиот остров на кој егзистирала славната цивилизација.

Е сега, ако „Атлантида“ т.е. цивилизација која била инспирација за тој мит била и центарот на културата на Пелазгите, кои биле прото-балканците од кои настанале и античките Македонци, како и старите Словени, ние денеска треба да престанеме да пееме песни за некаква си „Гоцева раса“ и да почнеме да комбинираме стихови од типот на „…нека разбере секоја грчка гнида, ние сме потомци и на Атлантида…“ или нешто во тој стил.

*

Деновиве во земјава ќе го прославиме празникот на Свети Трипун (Трифун), православниот светец во чие житие ама скоро ептен ништо не се споменува за некаква негова лозарска или овоштарска дејност. А сепак, народот неговиот празник го слави со ритуали полни со пиење, веселби под дејство на алкохол, и грижа за лозјето. Што пак многу потсетува на ритуалите што во пред-христијанската епоха се правеле во чест на богот на виното Дионис, кој под едно или друго име (Римјаните го викале Бахус, од таму и ритуалите „баханалии“) бил замислуван со истите карактеристики во секоја земја каде што се одгледувала винова лоза.

Значи, кога нашите пагански предци го прифатиле христијанството, сосема истите ритуали што ги имале за Дионис ги префрлиле врз ликот на Свети Трипун и ништо друго освен името не смениле.

Нешто слично на тоа може да се види и во легендата за митолошкиот јунак Персеј кој спасил една принцеза што била окована на карпа чекајќи да дојде и да ја голтне ламјата, и христијанската легенда за светецот Ѓорги кој спасил една принцеза која била окована на карпа чекајќи да дојде и да ја голтне ламјата. Сосема истиот мит – само различни имиња, усогласени со промените во религијата.

Впрочем, што имаат заедничко близнаците Ромул и Рем (митските основачи на градот Рим) со пророкот Мојсеј од Библијата, ако не тоа што и близнаците и пророкот биле како бебиња фрлени во река во кошница, нешто што има свој пандан во грчкиот мит за Персеј кој бил фрлен како новороденче во буре а тоа пак во морето.

И така, дојдовме до Крале Марко и до Итар Пејо. Историскиот Марко, кралот на Прилеп, бил обичен никој-и-ништо кој по поразот на татко му и чичко му во битката кај Марица, за да ја задржи власта, морал да им стане вазал на Турците. Подоцна, како нивен верен слуга, тој загинал во една битка против христијаните во Романија (кои биле предводени токму од дедото на Влад Цепеш) борејќи се на страната на Турците!

Зошто овој во суштина предавник останал запаметен во легендите како голем јунак, ослободител на три синџири робје, голем пијаница, непобедлив воин кој дури и со необични животни т.е. ламји се борел додека јавал на коњ што и самиот бил уникатен?

Од друга страна, зошто Александар Велики, кој навистина бил голем јунак, ослободител од персиско ропство на Мала Азија и Египет и Феникија (три синџири робје), голем пијаница, непобедлив воин кој дури и против необични животни т.е. слонови се борел додека јавал на коњот кој бил уникатен… (о)станал сосема заборавен од македонскиот народ?

Па, како и Дионис што се претопил во Свети Трипун, како што Персеј се претопил во Свети Ѓорѓи, така и митовите и легендите што се создале околу реалниот лик Александар се претопиле во легендите за последниот каков-таков-ама-сепак-христијански владетел на овие простори пред да настапат петте века отоманска темнина. Сите елементи од легендите за Марко Крале се без основа во историскиот крал Марко Мрњавчевиќ, ама затоа имаат основа во историските факти за животот на Александар Велики.

Така да, Александар не бил заборавен од Македонците, само бил прекрстен (буквално „крстен“ оти бил паганин, па го замениле со христијанин) во Марко.

А што се однесува до неговиот татко, лукавиот крал Филип, што мислите, дали и тој останал запаметен кај народот, ама само под друго име? Па, можеби Итар Пејо не е баш сосема измислен лик и можеби во неговиот карактер има доста елементи преземени од постарите легенди за итрината на најголемиот македонски државник на сите времиња? Тоа е прашање за компаративна митологија, кое може да има прекрасен одговор…

.

П.С: Во утрешниот број на неделникот „Фокус“ побарајте ја мојата нова политичка колумна. А на блогов, наредниот четврток очекувајте ја колумната „Победнички порази“. Нешто како експанзија на концептот за Крале Марко кој бил обичен страшливец и предавник, а сепак останал запаметен како голем јунак. Слично на тоа, имало низ историјата многу порази, кои се запаметени како победи и од кои се напојувала националната митологија на народите кои ги претрпеле.

За дури десетина такви порази кои се слават како победи, наредниот четврток. До тогаш, поздрав😉

Напишете коментар

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Промени )

Twitter слика

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Промени )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Промени )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Промени )

Connecting to %s

%d bloggers like this: