Блогот на Богдан. Нено Богдан!

мој мејл: blogatash@yahoo.com

♦ KOГA XEPOИTE CE PEФOPMATOPИ

with one comment

Многу ретко се случува реформаторите да бидат херои во очите на граѓаните, оти сите реформи кои се прават за подобрување на состојбата на долг рок, најчесто се непријатни на краток рок. Затоа, политичарот кој пред избори ќе понуди темелни реформи тешко дека ќе добие доволно гласови за да дојде на власт и да почне со реформите. Ама, обратниот случај, веќе постоен херој (најчесто од војна) да добие власт е многу почест. Ретко и таквите владетели се обидуваат да направат реформи, или кога ги прават тие се за дневнополитичка и демагошка употреба, па на долг рок носат само штета за земјата и народот. Но некогаш се случува хероите да бидат и носители на позитивни реформи. Па еве неколку поучни примери:

1. Ататурк, татко на републиката и гробар на империјата: во врска со последниот голем воен херој на Отоманското царство Мустафа Кемал, ние во Македонија сме свесни само за општите црти на официјалната приказна, и за значајните детали од неговата богата биографија не знаеме речиси ништо, па затоа и чуствуваме некаква гордост кога ќе се спомене неговото име, пред сѐ поради неговото потекло од овие наши краишта и поради неговата голема улога во турската историја.

Да знаеме каков човек бил тој по карактер и сфаќање, во светло на нашите проблеми со името и идентитетот, ние Македонците не би го ценеле баш толку.

Имено, тој бил голем јунак на Турција, херој во дури пет војни. Огненото крштевање го доживеал во Либија кога војувале Турците против Италија, па потоа се покажал и во двете балкански војни, но особено се прославил во Првата светска војна кога наспроти сите очекувања ги поразил Британците во Битката за Галиполи, за конечно, после преземањето на власта по завршувањето на војната, успеал да ја одбрани својата земја од инвазијата на западните сили и Грците, кои планирале да си го поделат и она малку што останало од турската држава помеѓу нив.

Значи да резимираме: овој човек била неспорно најголемиот турски херој на XXиот век, и тој својата слава ја доживеал во борбите против непријатели од Западот, против армии кои доаѓале од Европа. Имајќи го тоа предвид кој воопшто и во најлудите соништа можел да очекува од него, да спроведе серија реформи што ќе направат Турција да заличи многу повеќе на една типична западна земја, отколку на типична азиска држава?!

Но, тој токму тоа го направил. Не само што со посебни закони ги сменил модните навики на Турците забранувајќи го фесот и наложувајќи да се носат шешири (линков е до турската википедија благодарение на која дознав дека „шапка“ бил турцизам), не само што ја променил азбуката (исфрлајќи ја старата арапска и воведувајќи ја латиницата) туку и во поглед на надворешната политика ја окончал традиционалната соработка со Германија (на чија страна била Турција во текот на Првата светска војна) и ја приближил земјата кон долгорочен сојуз со Британија и САД, чин што придонел Турција да не влезе во Втората светска војна, како и подоцна да стане член на НАТО.

Ататурк сепак не ја демократизирал земјата си, оти бил свесен дека народот него не го сака и нема да гласа за неговата партија ако излезе тој на фер и демократски избори. За да го спаси реформскиот процес, но и сепак за да ги подготви институциите на државата за неминовната демократизација, тој сите пратеници во парламентот самиот ги назначил, нешто што оваа карикатура од тоа време духовито го илустрира.

Ататурк значи со драматичните промени во турската култура длабоко го променил и идентитетот на турскиот народ. И тоа не било производ на демократски искажаната волја на граѓаните, туку исклучиво на неговите лични замисли за тоа како треба да изгледа државата и нацијата. Во модерна Македонија политичар со идеи како Ататурк сигурно би бил прогласен веднаш за најголем предавник.

И во Турција на времето многумина се разочарале од херојот од пет војни и имало многу обиди за атентати врз него, па дури и отворени побуни, но тој успеал да ги надживее сите препреки на реформскиот му пат и темелно да ја промени Турција и од неа да направи модерна земја.

2. Како Де Гол владееше со Франција: најславниот јунак на Франција од Првата светска војна бил маршалот Филип Петен, кој пак во текот на Втората светска војна, сфаќајќи дека државата е наполно поразена во борбата со хитлеровата армија, ја презел власта и потпишал капитулација за да спречи понатамошни жртви и разурнувања, поради што по војната бил осуден за велепредавство.

Најголемиот француски херој од Втората светска војна пак секако е генералот Шарл Де Гол, кој додека Петен соработувал со нацистите, од Англија ги повикувал секојдневно преку радио сите Французи да не ја прифаќаат капитулацијата и да продолжат со борбата против германскиот окупатор. Кон крајот на војната, Де Гол ги предводел и француските ослободителни сили кои со помош на американската војска ја ослободиле Франција.

По војната, Де Гол се повлекол од политиката и уживал во статусот на чист, неизвалкан воен херој, додека другите борци за слобода влегле во власта и многу брзо покажале дека се исто толку корумпирани и неспособни колку што биле политичарите пред војната. Народот во нив толку брзо се разочарувал, што во период од само 12  години во Франција се измениле 24 влади!

Откако биле изгубени француските колонии во Југоисточна Азија (Виетнам, пред сѐ) и откако Франција била понижена во кусата Војна за суецкиот канал, сѐ погласни станале повиците за тоа со земјата да завладее човек со цврста рака кој ќе им стави крај на партиските препукувања и ќе ја поведе државата во нова ера.

Единствен таков човек можел да биде само нејзиниот најголем жив херој, генералот од големата војна што ја ослободил Франција од нацистите, па во 1958та година му биле дадени одврзани раце да владее како што сака. Наскоро и на избори била потврдена неговата позиција и неговите овластувања, по што многу брзо тој спровел реформи од кои неговите приврзаници – се разочарале сосема.

Имено, гледајќи дека војната во Алжир (кој бил француска колонија каде домородците се бореле за независност) не може да се добие, Де Гол решил да се откаже сосема од таа територија, на сметка на над милион француски колонисти кои ни под разно не сакале да си заминат од Алжир каде што имале еден куп привилегии и да се вратат во Франција каде ќе биле најобични граѓани.

Најпопалените француски патриоти дури се обиделе и да го убијат претседателот Де Гол во еден неуспешен атентат, по што му станало јасно дека за нив тој веќе е отпишан и прогласен за најцрн предавник на татковината.

Но, ставањето крај на војната во Алжир и повлекувањето на француските сили и цивили од таму, се чини само ја зголемило неговата популарност меѓу обичните француски граѓани, па тие му дале нов мандат на претседателските избори во 1965та година.

Бидејќи Франција не е Турција, неговиот автократски стил на раководење постепено им здодеал на граѓаните и после студентските протести од 1968та на референдумот кој бил толку клучен што Де Гол го заложил и својот мандат за неговиот успех, народот де факто решил тој да си замине од власт. Што тој и го направил.

Интересно, многу слично постапуваше и израелскиот јунак од неколку војни, Ариел Шарон, кого загорените патриоти го избраа со верба дека нема никогаш да попушти пред барањата на Палестинците, а токму тој како премиер ги повлече израелските доселеници од Газа и од голем број населби на Западниот брег, чин за кој од неговите најфанатични поддржувачи беше прогласен за најголем предавник!

*

Човекот што командувал со американските армии во борбата против нацистите во Втората светска војна, генералот Ајзенхауер е запаметен како еден од најдобрите американски претседатели, бидејќи во неговите два мандата државата напредувала на сите полиња, културно, научно, економско и на полето на човековите права на црнците.

Сепак, како најцитиран совет што тој го упатил до американскиот народ бил оној кој велел дека треба да се чуваат од влијанието на воено-индустрискиот комплекс (токму тој прв го употребил овој термин), од луѓето кои ќе ја користат власта и медиумите за да ги туркаат Американците постојано во војни за да може да имаат постојано големи профити производителите на оружје.

Човекот кој го одбележа XXиот век во Шпанија, диктаторот Франциско Франко во својата кариера можел да се пофали дека бил најмладиот човек што било кога бил назначен за генерал во шпанската историја, благодарение на неговите брилијантни  победи против бунтовниците во војната на Шпанија за зачувување на Мароко под нејзина колонијална управа. Подоцна, тоа искуство му помогнало да ги победи непријателите во граѓанската војна во Шпанија, но спротивно од сите очекувања, и покрај тоа што во текот на војната против комунистите и анархистите имал силна поддршка од страна на фашистичките Германија и Италија, тој не се вклучил на нивна страна во текот на Втората светска војна.

Тоа нешто се покажало како изразито мудар потег, оти по војната неговиот фашистички режим бил оставен намира од страна на победниците.

Па што можеме да извадиме како општа поука од примерите на воени херои кои добиваат власт?

Најверојатно тоа дека тие се способни да ги изненадат нивните следбеници со влечење на екстремно храбри потези кои може да бидат протолкувани понекегаш како предавство, но кои на долг рок – се покажуваат како правилни.

Ататурк го сметале за предавник кога ја сменил азбуката турска и кога прифатил многу западни обичаи и практики иако против Западот се борел во дури пет војни. Де Гол го сметале за предавник оти тој се откажал од контролата врз Алжир, иако од него се очекувало да биде токму најжестокиот француски националист. Од Ариел Шарон никој не очекуваше да се повлече од Газа и Западниот Брег, барем не имајќи ја предвид неговата војничка кариера на непомирлив борец за израелските национални интереси.

Кој можел да очекува дека еден од најголемите генерали на Втората светска војна ќе ги предупреди своите сограѓани да се пазат од производителите на оружје? Кој можел да очекува од фашистот Франко, големиот сојузник на Хитлер и Мусолини дека после сѐ што тие сториле за него, тој нема да им се придружи ним во Втората светска војна, чин што сите познавачи на фашистичкото движење ги изненадил?

Упешните воени команданти често изненадуваат во улогата на политичари и реформатори баш затоа што се успешни стратези. Тоа доаѓа од фактот дека успешен е оној војсководач чии одлуки е тешко или дури и невозможно да се предвидат, во војна од страна на  непријателот, а во мир дури и од страна на пријателите и поддржувачите.

На долг рок сепак, одлуките на хероите-реформатори се покажале како правилни. Ататурк ја претворил Турција во модерна држава многу различна од Ирак или Иран или Египет на пример, Де Гол ја спасил Франција од кој знае колку години крварење во Алжир, а Франко не дозволил на Шпанија да ѝ се случи разурнување и пораз како на Италија и Германија.

Така што, можеби не треба никогаш луѓето да ги оценуваме според нивните намери и методи, туку според нивните резултати и конечни достигања. Како што кажав и во една претходна колумна, не вредат ништо нечии добри намери ако водат кон лош резултат, ниту пак на лошите методи на управување треба да се гледа со аверзија, доколку се знае дека тие може да завршат со позитивен исход.

Проблемот е само како да се знае која добра намера води кон лоши последици, а која лоша намера води кон добри резултати. Е, за тоа треба да се знае историјата. А кој не ја проучува неа, осуден е да ги повторува грешките на претходните генерации.

.

П.С: Поради презафатеност, минатиот четврток го пропуштив терминот за објавување на колумна, па најавената за тогаш, ја објавив еве денеска. За да не се завлекува распоредот пак како во почетокот на годинава, веќе во недела вечер, ќе биде објавена уште една колумна на блогов која ќе се вика „Кратковидост и далекувидост“ посветена на дефинирање на суштинската разлика меѓу два начина на донесување на одлуки во политиката и економијата.

Патем, не знам дали сте забележале, но има на екранов долу десно една „икона“ со чие кликање можете да се запишете и на вашиот и-мејл да добивате известување секогаш кога ќе објавам нова колумна на блогов. Процедурата за субскрипција е многу едноставна и навистина корисна и практична.

Во утрешниот број на неделникот „Фокус“ побарајте ја мојата редовна колумна, а до недела вечер, поздрав😉

Written by nenobogdan

05/04/2012 at 20:12

One Response

Subscribe to comments with RSS.

  1. Винстон Черчил бил толку уплашен од нацистичките подморници кои ги потопувале бродовите со храна и облека за време на Втората светска војна што си „играл“ со идејата да се прават носачи на авиони од мраз, јавува списанието Њу сајентист (New Scientist). Знаејќи дека Британците можат да умрат од глад без помошта од САД, тој одобрил тест-проект за изградба на бродови долги 600 метри кои германските торпеда не би можеле да ги потопат. Канадски научници помогнале во изградбата на моделот и добиле позитивни резултати, но главниот научник се преплашил кога Британците му нарачале 11 бродови во полна големина. Тој бил свесен дека бродовите мора да имаат поцврсти трупови за да може да се користат.

    Hugo U. Howell

    10/01/2013 at 01:00


Напишете коментар

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Промени )

Twitter слика

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Промени )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Промени )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Промени )

Connecting to %s

%d bloggers like this: